Op woensdag 20 mei debatteert de Tweede Kamer over mensenhandel en prostitutie. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen Conny Rijken geeft voorafgaand aan het debat een technische briefing aan de vaste Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid. In een brief aan de commissie wijst ze op hardnekkige knelpunten in de aanpak en roept op tot gedurfde keuzes. "Ondanks de inzet van vele professionals en de betrokkenheid van steeds meer organisaties blijven wezenlijke problemen bestaan. Dat vraagt om samenhangende en duurzame oplossingen."
Versterking van de governance noodzakelijk
Een overkoepelend knelpunt is het structurele gebrek aan regie. In haar advies aan de minister van Justitie en Veiligheid van oktober 2024 constateerde de Nationaal Rapporteur een gebrek aan regie, onduidelijke verantwoordelijkheden en onvoldoende borging van afspraken en versnippering van de opvang. "Dit gaat ten koste van de effectiviteit van de aanpak. Het leidt niet alleen tot frustraties bij professionals die de aanpak vormgeven en uitvoeren, maar leidt er vooral toe dat slachtoffers buiten beeld blijven en zij niet de hulp krijgen die zij nodig hebben en daders buiten bereik blijven.” De Nationaal Rapporteur roept daarom op tot strategische sturing met een heldere taakverdeling en concrete procesafspraken tussen alle betrokken partijen.
Verbeter de opvang van slachtoffers
Ook de opvang van slachtoffers schiet structureel tekort. De opvang is te versnipperd en toegang krijgen tot de juiste voorzieningen is voor sommige slachtoffers moeilijk of zelfs onmogelijk. De Nationaal Rapporteur pleit voor uitbreiding van de opvangcapaciteit en verbetering van de doorstroom, regionalisering van de opvang en vereenvoudiging van de financiering. Ook pleit de Nationaal Rapporteur voor het gelijkstellen van de toegangscriteria zodat slachtoffers overal in Nederland aanspraak kunnen maken op dezelfde hulp.
Seksuele uitbuiting, criminele uitbuiting en arbeidsuitbuiting: zorg op alle fronten
Naast structurele knelpunten zijn er zorgelijke ontwikkelingen op de drie meest voorkomende vormen van mensenhandel. Het zicht op seksuele uitbuiting is de afgelopen jaren afgenomen: uitbuiting verplaatst zich naar minder zichtbare sectoren zoals thuisprostitutie en escorts en het aantal opsporingsonderzoeken is gedaald. Bij criminele uitbuiting worden steeds vaker minderjarige jongeren ingezet voor strafbare feiten die vaak alleen als pleger worden gezien in plaats van (ook) als slachtoffer. Bij arbeidsuitbuiting lopen arbeidsmigranten in kwetsbare sectoren structureel risico terwijl de strafrechtelijke en bestuursrechtelijke aanpak tekortschiet. Het aantal verdachten van mensenhandel die in beeld zijn bij de opsporing is in 2024 schrikbarend afgenomen.
Nieuwe wet roept vragen op over slachtofferrechten
Tot slot is er zorg over het effect indien de wet modernisering en uitbreiding strafbaarstelling mensenhandel in de Eerste Kamer wordt aangenomen. De afbakening tussen mensenhandel en de nieuwe bepaling 'ernstige benadeling' is nog altijd onduidelijk, en het risico bestaat dat zaken van arbeidsuitbuiting in de toekomst worden afgedaan onder deze lichtere kwalificatie. Ook is onzeker of slachtoffers van ernstige benadeling dezelfde toegang krijgen tot hulp en bescherming. Conny Rijken onderstreept het belang van nauwlettende monitoring als de wet wordt aangenomen.
"Mensenhandel is een hardnekkig probleem en de aanpak vraagt om gedurfde en fundamentele keuzes," stelt de Nationaal Rapporteur. "De aanpak behoeft blijvende aandacht van zowel het kabinet als de Tweede Kamer."